SPİRAL (Rahim İçi Araçlar = RİA)
Modern dünyada en çok kullanılangeri dönüşümlü yöntem olan RİA veya halk arasındaki ismi ile spiral son derece kullanışlı bir korunma yöntemidir.
Tüm RİA'larda plastik gövdenin alt ucunda tek lifli yapıda iki adet iplikbulunur. İplik RİA rahim içinden çıkarılması için kullanılır. Normalde RİA takıldıktan sonra rahim ağzından 1-2 santimetre uzaklıkta kesilir.
RİA'lar röntgen filmlerinde görünülebilirliği sağlamak için baryum sülfatadı verilen bir kimyasal madde içerirler. Yani RİA’sı olan bayanların röntgen filmlerinde RİA’ları görülür.
Bu spirallerin üç ayrı tipi bulunmaktadır. Bunlar;
- Sadece plastikten yapılanlar
- Plastik ve bakırlı olanlar
- Hormonlu olanlar
Aşağıda spiraller ile ilişkili ana başlıkları görmektesiniz:
RİA’lar nasıl koruma sağlar?
RİA’lar tiplerine göre değişik etki mekanizmalarına sahiptirler. Ancak genel olarak etkileri aşağıda sıralandığı gibidir.
- Rahim içerisindeki gebelik yatağının düzenini bozar, inceltir ve embriyonun yerleşmesini engeller
- Spermler üzerine direkt toksik etki gösterir ve yumurtayı döllemesinin önüne geçer.
- Rahim ağzındaki salgıyı kalınlaştırıp spermin yumurtaya ulaşmasını engeller
RİA’ların kullanım süreleri ne kadardır?
- Hormonlu RİA( levonorgestrelli RİA) ise 7 yıl korunma sağlar
RİA’lar ne zaman takılmalı dır?
RİA’ların takılma zamanı konusunda kesin sınırlar yoktur. RİA takılmasına engel bir durum veya gebelik yoksa takılabilir. Ancak RİA takılmasına karar verildikten sonra dikkatli bir sorgulama ve jinekolojik muayene yapılmalı ve mutlakatakılmadan önce rahim ağzı hem muayene edilmeli hem de smear testiile kanser taraması yapılmalıdır.
Genel olarak RİA, adet kanaması esnasındarahim ağzı hafifçe açılmış durumda olduğundan kanamanın ilk 3 veya dördüncü gününde takılır.
Bunun duşında RİA düşükten, kürtajdan veya doğumdan hemen sonra uygulanabileceği gibi, sezaryan esnasında da uygulanabilir.
Ancak bu yöntemler, takılım sonrası atılım oranı çok yüksek olduğu için çok sık tercih edilmemektedir.
Bunun dışında emziren annelereadet kanaması olmasa bile takılabilir.
RİA’lar nasıl takılır?
RİA takılması genellikle ağrısız bir işlemdir.
Ağrısız olması için adet döneminde takılması tercih edilir.
Bazen rahim ağzını biraz genişletmek gerekebilir. Bu durum varlığında rahim ağzına anestezi yapmak gerekecektir.
Ancak bazı hastalarımız kesinlikle takılıması ve bu esnada olabilecek olan ağrıyı duymak istememekte ve muayenehane şartlarında genel anesteziile RİA takılabilmektedir.
İnert RİA direkt itilerek takılır.
Bakırlı RİA’nın bakırlı kollarının bükülerek hazırlanması gerekir.
Hormonlu olanın ise takılmasını sağlayan taşıyıcı sistemi vardır.
Takılma işlemi bitirildikten sonra RİA’nın ipi rahim ağzından 1.5-2 cm mesafede kesilir.
Bu iplerin RİA çıkartılmasında önemi büyüktür.
İplerin olmaması veya kopması durumunda RİA’nın çıkartılması oldukça zorlaşabilecektir.
Takılma öncesinde mutlaka yapılması gerekenler nelerdir?
Hastanın RİA kullanıp kullanmamaya uygun olup olmadığına karar verdikten sonra hasta’ların yan etkileri açısından da bilgilendirilir. Hasta ve eşi kabul ederse RİA kısa bir işlem ile yerleştirilir.
- Gebe olmadığınızdan emin olacaksınız.
- Rahim ağzınızda enfeksiyon veya başka bir kötü tablo olmamalı
- Doktorunuz RİA’nızı takmadan önce rahminizin boyunu ölçmelive ona göre RİA’nızın takılma aparatını ayarlamalı. Aksi taktirde RİA’nız tam yerleşmeyebilecektir.
- Rahminizin duruş şeklimutlaka doktorunuz tarafından muayene veya ultrasonografi ile değerlendirilmeli.
- Takılmadan önce idrar torbanız boşaltmalısınız.
RİA takıldıktan Sonra ne zaman kontrole gidilmeli?
Takıldıktan sonra 1.ve 3. ay ve ilk yılsonrasında yılda bir kontrol olunmalıdır. Bu kontrollerde enfeksiyon olup olmadığı, RİA’nın duruş yeri ve iplerinin görülüp görülmediği değerlendirilir.
RİA’nın etkisi ne zaman başlar?
RİA’nın etkisi takıldığı zaman başlar, çıkartıldığı zaman biter.
Bu nedenle geri dönüşümü en erken olan korunma yöntemi RİA’dır.
RİA’ların ek avantajları neler dir?
- RİA çıkarılır çıkarılmaz bebek sahibi olma olasılığınız eski haline geri döner.
- Doğum kontrol hapları gibi unutma olasılığınız yoktur.
- Emziren annelerde kanama olmasa bile uygulanabilir. Bebeğe ve anne sütüne hiçbir zararı yoktur.
- Doğum veya düşükten hemen sonra uygulanabilir.
- Cinsel ilişkiyi etkilemez. Erkeğin RİA’nın iplerini, çok uzun ve sert olursa hissedebilme olasılığı vardır. Bunun dışında hissedemez.
- Hormonal etkili olmayanların hormonal etkisi olmaması nedeni ile çok ek hastalığı olan bayanlarda bakırlı RİA’lar uygun tercih olacaktır.(örneğin şeker hastalığı olanlar)
Yan Etkileri Neler dir?
Kullanılan RİA’ya göre yan etkileri değişiktir. Bunları en sıktan aza doğru sıralayacak olursak;
- Adet düzensizliği (özellikle bakırlı RİA)
- Adet kanama miktarını arttırma (özellikle bakırlı RİA buna neden olur. Hormonlu RİA tam tersine kanamayı azaltır)
- Kasık ağrısı ; Takılım sonrası erken dönemde meydana gelebilen bir durumdur. RİA’nın yerleşmesi ile geçer.
- Aktinomyces enfeksiyonu: RİA kullanan bayanlarda normale göre daha fazla oranda görülen bir mantar enfeksiyonudur. Tanı konulduğunda tedavisi son derece kolaydır.
- Genel enfeksiyon: Burada rahim ağzında bir yara varda bu takılmadan önce fark edilemez ise RİA takıldıktan sonra ilk 20 günde enfeksiyon olma riskiniz 6 katı artacaktır. Bunun dışında RİA’sı olmayan bayanlarla aynı riske sahiptir.
- Kendiliğinden atılabilir veya yerinden kayabilir. . İstatistikler takılan 100 RİA'dan ortalama 10'unun herhangi bir nedene bağlı olmadan kendiliğinden düştüğünü göstermiştir.
RİA’sı olan bayanlar nelere dikkat etmeli?
RİA’nız varsa normalden çok farklı yapacağınız bir şey yoktur.
Sadece düzenli yıllık ip ve yerleşim muayenesi yaptırmanız ve ultrasonografi ile yerleşimini kontrol ettirmenizi öneririz.
Ek olarak kötü kokulu akıntı, ateş, halsizlik ve bulantı kusmanız olursa derhal kadın doğum uzmanına görülmeniz gerekebilecektir.
Ek olarak adet gününüz geçer ise mutlaka kanda gebelik testi yaptırmalı ve sonucu bir kadın doğum uzmanına göstermelisiniz. Çünkü kaçak gebelik olursa dış gebelikolma ihtimaliniz çok artmış olacaktır.
RİA enfeksiyona neden olur mu?
Normalde olmaz.
Ancak sizin rahim ağzınızda daha önceden varolan bir enfeksiyon varsa ve buna rağmen RİA’nız takıldıysa rahim ve yumurtalıkları içine alan şiddetli bir enfeksiyon ortaya çıkabilecektir.
Buna karşı tek önlem takılmadan önce rahim ağzınızın temiz olduğundan emin olunmalıdır.
RİA ne zaman çıkartılmalı?
Eskiden ria’nın arada bir çıkartılması ve rahimin dinlendirilmesi gerekliliğinden bahsedilir ve RİA’lar süreleri bitmeden çıkartılırdı.
Ancak günümüzde anlaşıldı ki böyle bir dinlendirmeye gerek yok.
Tam tersi bu dinlenme sürecinde istenmeyen gebelikler meydana geldiği görüldü.
Bunun dışında hastanın herhangi bir şikayeti olması durumunda RİA çıkartılabilir.
RİA çıkarttırmanın en sık nedeni neden olabildiği kanama miktarının artmasıdır.
RİA ile gebelik olursa ne yapılmalı?
Bu durumda gebelik ilk 3 ay içerisinde ise ve RİA’nın ipleri görülebiliyorsa RİA çıkartılmalıdır. Bu durumların dışında RİA çıkartılmaya çalışılmaz.
RİA İpleri görülmüyorsa kesinlikle uğraşılmaz. RİA yerinde bırakılır. Bu durumda anne adaylarının endişesi bebeği konusunda çok artacaktır.
Ancak RİA ile gebelik meydana gelir ve devam ederse bebekte bir anormalliğe neden olmamaktadır.
RİA ile enfeksiyon olursa ne yapılmalı?
RİA’sı olan bir bayanda kötü kokulu akıntı, kasık ağrısı, ateş, bulantı ve kusma veya anormal vajinal kanama olması durumda enfeksiyon geliştiği düşünülür ve bu bayanlar hastaneye yatırılarak antibiyotiklerle tedavi edilmelidir.
RİA’yı Kimler Kesin olarak Kullanmamalıdır?
- Henüz tanı konmamış vajinal kanamaları olan bayanlar.
- Gebelik veya gebelik kuşkusu olanlar.
- Aktif ya da tekrarlayan genital organ iltihabı (pelvik enfeksiyon) olanlar.
- AIDS’li veya immün sistemleri iyi çalışmayan hastalar.
- Rahim ağzı veya rahimde kanseri olduğu bilinene hastalar.
RİA Kullanımı Kimlerde Risklidir?
- Daha önce doğum yapmamış olanlar
- Rahim ağzında yarası olan bayanlar
- Çok eşli cinsel yaşam veya eşi çok eşli bir cinsel yaşam süren bayanlar
- Herhangi bir nedenle antikoagulan (kan pıhtılaşmasını azaltıcı) ilaç kullanan kadınlar bakırlı RİA kullanamazlar. Bu durumlarda adet kanaması miktarını azaltan hormonlu RİA'lar kullanılabilir.
- Rahim myomları olan bayanlar
- Bakıra allerjik olduğu bilinen veya çok ender görülen bakır metabolizması bozukluğu (Wilson Hastalığı) olan bayanlar
- Rahimde bir konjenital anormaliği olan bayanlar
RİA takılırken rahim delinir mi?
Evet maalesef bu durum meydana gelebilmektedir.
Ancak bunun önlenebilir bir komplikasyon olduğunu bilmeniz gerekmektedir.
RİA’nızı takacak doktorunun, takılım öncesi muayenenizi yapması ve rahimin kesin duruş şeklini belirlemesi, rahim delinme olasılığını minimuma indirecektir.
Rahim delinmesinden şüpheleniliyorsa veya RİA görülemiyorsa mutlaka direkt grafi çekilmeli ve RİA laparoskopi yardımı ile batından çıkartılmalıdır.
RİA'nın Çıkartılıp Yenisinin Konulması
RİA herhangi bir nedenle çıkarılmak istendiğinde jinekolojik muayene esnasında rahim ağzından dışarı çıkan iplerinden tutulup çekilerek çıkarılır.
Bu işlem adetliyken daha az ağrılıdır. Ömrü biten RİA aynı kontrol esnasında çıkarılıp yenisi ile yer değiştirilebilir.
Hormonlu RİA’ların ek kullanım yerleri nelerdir?
Hormonlu RİA olarak bilinen RİA levonorgestrel ( Mirena ) içeren RİA’dır. Etki süresi 7 yıldır.
En etkili korunma sağlayan RİA’dır.
İçerdiği levonorgestrel denen hormon nedeni ile korunma dışında avantajları vardır.
Bunlar;
- Rahim duvarında kalınlaşma ( endometrial hiperplazi ) tedavisi
- Ağrılı adet görem ( Dismenorede)
- Adet kanamasının çok olması ( menoraji tedavisi )
- Rahim kanserinden korunma
Hormonlu RİA’nın takılımı veya yan etkileri diğerlerinden farklımıdır?
Takılması ve kullanımı farklı değildir. Ancak en önemli farkı adet kanamasını ileri derecede azaltmasıdır.
Rahim ağzındaki salgıyı kalınlaştırır ve enfeksiyon olma riskini diğerlerinin tersine azaltır.
Spiral ( RİA ) ve
